Ostropolili Rabbi Şimşon’un mektubu — on bela üzerine inceleme

Ostropolili Rabbi Şimşon’a atfedilen mektup, on bela ve Hagada ile ilgili göndermeleri ve gematriayı ele alır. Çeşitli topluluklarda Pesah öncesinde incelenir. Haham Emanuel Shahar’ın yazdığı bir dua değil, Kabala inceleme metnidir.

Verimli okumak için mektubun yanında bir Pesah Hagadası bulundurup dayandığı yerler izlenebilir: Rabbi Yehuda’nın kısaltmaları, Mısır’da ve denizdeki belaların sayısı, Galileli Rabbi Yosi, Rabbi Eliezer ve Rabbi Akiva’nın sözleri. Kapalı konular, kaynakları ve metin sürümlerini bilen biriyle incelenmelidir.

Mektubun metni

Ülkenin hahamlarına, koruyucu sınırlar koyup gedikte duranlara esenlik olsun. Rab onları yok oluş ve felaketten korusun; yeryüzündeki bütün kutsallar, her biri kavrayışına göre soru sorup yanıt verir. Âmin, sela. Konunun özüne gelelim: Ari, hatırası kutlu olsun, P’laot Rabot adlı risalesinin ‘Mısır’dan Çıkış’ bölümünde, 3. bölüm, 42a yaprağında şöyle yazmıştır:

Firavun’un Mısır’da bu on belaya, üç murdarlık göğüne atanmış 3.280 yıkıcı melek aracılığıyla uğradığını sana bildirmiştim. Birincisi שרע, ikincisi תמוך, üçüncüsü בישהא diye adlandırılır. Üzerlerinde דלפקט adlı başkan, hepsinin üzerinde תקא adlı başkan bulunur. Başlangıçta üçüncüden on, dördüncüden altı ve dokuzuncudan altı çıkar; yazıldığı gibi:

Mısırlılar, Yişay oğlu David’in tutunduğu שפ״ו adıyla Mısır’da on, denizde elli belaya uğradı; ad söyledi ve vurdu. תק״ל adıyla Mısır’da kırk, denizde iki yüz; ad söyledi ve vurdu. אשצ״ה adıyla Mısır’da elli, denizde iki yüz elli belaya uğradılar. Kutsal Olan, kutlu olsun, neyle vurursa sürgünü onunla iyileştirir. Atalarımız bu demir fırında bulunmak için hangi isyanı, günahı veya ihaneti işledi; sonunda onları דע״ב צד״א כשח״ב adlarıyla kurtardı? Ari’nin sözleri buraya kadardır.

Öğretmenlerim, üstatlarım, İsrail’in kutsalları; bu sözler harikadır, kapalı ve mühürlüdür, açıklayanı yoktur. İsrail’in büyükleri Ari’nin sözlerini açıklamamı istedi, anlatmadım. Üstatlarıma büyük sevgimden, gece rüyasında bana açılan bu sırrı açıklayacağım. Şimdi onu saygıdeğer Tora bilginizin önünde ima yoluyla açıyorum; Merhametli Olan bağışlasın.

Açıklama şöyledir:

Ari, Firavun’un Mısır’da on belaya uğradığını yazarken şunu kastetmiştir:

Uygulamalı Kabala ustaları, kötüleri vurmak, Gehinnom’da cezalandırmak ve günahlarından arındırmakla görevli 3.280 yıkıcı melek olduğunu söyler. ‘Kötülük yumruğuyla vurmak’ sözü buna işaret eder: אגרף, 3.280’i ima eder. Kötü Firavun da onlar aracılığıyla vurulmuştur. Ben, yazar, şöyle yazılıp sayıldığında bunun harika bir sır olduğunu söylüyorum: דם (kan), צפרדע (kurbağalar), כנם (bitler), ערב (sürüler), דבר (salgın), שחין (çıbanlar), ברד (dolu), ארבה (çekirgeler), חשך (karanlık), מכת בכורות (ilk doğanların vurulması).

Bu on bela, yukarıdaki gibi harf harf yazıldığında 3.280 eder; kötüleri arındırmakla görevli yıkıcı meleklerin sayısıdır. Gözün görmediği harika bir açıklamadır.

כנם yod olmadan, ערב vav olmadan ve חשך vav olmadan yazılınca hesap tam olur: ne eksik ne fazla, 3.280 yıkıcı melek. Ari’nin ‘yazıldığı gibi’ demesi, sözcüklerin tam yazıldığı dua kitapları ve Hagada’yı değil, Tora tomarını kasteder. Tora’daki eksik yazım kullanılmalıdır. Rabbi Yehuda da yalnızca דצ״ך עד״ש באח״ב baş harflerini vermiştir; Rabbi Yitshak Abarbanel’in yazdığı ve yukarıda açıkladığım gibi.

Dolayısıyla ‘üçüncüden on çıkar’, üçüncü bela כנם sözcüğünde yod bulunmaması; ‘dördüncüden altı’, ערב sözcüğünde vav bulunmaması; ‘dokuzuncudan altı’ ise חשך sözcüğünde de vav bulunmamasıdır. ‘Yazıldığı gibi’, Tora’nın eksik yazımına işaret eder. ‘Kutsal Olan’ın Mısır’a getirdiği bu on bela’ sözünün sırrı budur: Tam 3.280 yıkıcı melek Firavun’u ve Mısırlıları orada vurmuştur.

Onlar שרע, תמוך ve בישהא adlı üç göğe atanmıştır. Burada da büyük ve harika bir sır vardır. Firavun’u ve Mısırlıları vuran 3.280 topluluk bu üç murdarlık göğündedir. Yazı müthiş bir sırrı bildirir; Hagada anlatıcısı עשר מכות שהביא (‘getirdiği on bela’) ifadesini düzenlemiştir. Bu üç sözcük üç göğe ve on belanın sayısal toplamı olan 3.280 yıkıcı meleğe işaret eder. עש״ר, שרע harfleridir; מכו״ת, תמוך harfleridir; שהבי״א, בישהא harfleridir. Bu göklerde tam 3.280 melek vardır; kan, kurbağalar ve diğer belaların toplamına eşittir. Firavun’u ve Mısırlıları onlar vurmuştur; çünkü kötüleri vurup günahlarından arındırmakla görevlidirler. Onlar aracılığıyla Mısır’ı bu on belayla vurmuştur. Bu büyük bir harikadır.

Ari’nin ‘üzerlerinde דלפקט adlı başkan vardır’ sözü, bu adın המצרים (‘Mısırlılar’) sözcüğünden çıktığını belirtir. Üç gök עשר מכות שהביא ifadesidir; ardından על המצרים (‘Mısırlılar üzerine’) gelir. דלפקט, המצרים harflerinden hemen önceki harflerden oluşur; sondaki mem çoğul ekidir, kökün parçası değildir. Anlatıcı, ‘Kutsal Olan’ın Mısır’da Mısırlıların üzerine getirdiği on bela’ sözünde bunu ima eder: המצרים harflerinden önceki harfler.

‘Hepsinin üzerinde תקא adlı başkan vardır’ ifadesi, on belanın baş harfleri דצ״ך עד״ש באח״ב’nin תקא değerinde, yani başkanın adı ve אשר ile aynı sayıda olduğunu belirtir. ‘Oğluna ve torununa Mısır’da yaptıklarımı [אשר] anlatman için’ ayetindeki sır budur: özellikle אשר, תקא ile aynı değerdedir. Birçok ayet, belaların baş harflerine eşit bu sırrı gösterir. Burada harika sırlar vardır; ‘Tanrı’nın yüceliği bir şeyi gizlemektir.’

Ari, Yişay oğlu David’in tutunduğu שפו adının konuşup Mısır’da on, denizde elli bela vurduğunu; תקל’nin kırk ve iki yüz, אשצה’nin elli ve iki yüz elli vurduğunu yazar. Bu, Hagada’da Galileli Rabbi Yosi, Rabbi Eliezer ve Rabbi Akiva’nın her birinin ‘Nereden öğreniyoruz?’ dediği görüş ayrılığının müthiş sırrıdır. שפ״ו ve on/elli sayıları Rabbi Yosi’ye işaret eder; רבי יוסי הגלילי aynı sayısal değerdedir. דוד בן ישי, Yişay oğlu David, de שפו değerindedir; David bu adla gelmiştir. Sodei Raza da Rabbi Yosi’nin David’den bir kıvılcım olduğunu söyler. Onları bu ad vurmuştur. תק״ל ve kırk/iki yüz, aynı değerdeki רבי אליעזר’ye işaret eder: ‘Rabbi Eliezer der’ tam olarak תקל adıdır. אשצ״ה ve elli/iki yüz elli, kolel yani bütüne eklenen bir ile אשצ״ה değerindeki רבי עקיבא’ya işaret eder. Bu ad o sayıdaki belaları bildirmiştir. Böylece שפ״ו תק״ל אשצ״ה bu üç Tanna’ya işaret eder.

רבי יוסי הגלילי, שפ״ו değerindedir; רבי אליעזר, תק״ל; רבי עקיבא, אשצ״ה değerindedir. Bu harika ve müthiş bir sırdır: sırların sırrı, gizlerin gizi; saygıdeğer Tora bilginize yazdığım gibi. Merhametli Olan suçu bağışlasın.

Ari’nin Kutsal Olan’ın vurduğu şeyle sürgünü iyileştirdiğini söylemesi ve atalarımızın günahını sorması, on belanın baş harfleri דצ״ך עד״ש באח״ב’nin Mısır’a inişimizin sırrını ve nedenini içerdiği anlamına gelir; size yazdığım gibi. Bu belalarla onları vurdu ve bizi iyileştirdi. Büyük bir darbeyle vurdu: ‘Bu Tanrı’nın parmağıdır.’ İsrail’in şifası darbenin kendisinden geldi; çünkü Kutsal Olan onları kurtardı.

‘İsyanları neydi?’ sözü, bu belaların atalarımızın Mısır’a inişine neden olan günaha işaret ettiğini belirtir. Saygıdeğer bilginlerinizin sorduğu güçlüğü çözen harika ve müthiş bir sırrımız vardır. Bu da size yazdığım gibi açıklığa kavuşur: O’nun kutsal ve saf Tora’sının harikaları.

Ari’nin Kutsal Olan’ın bizi דע״ב צד״א כשח״ב adlarıyla kurtardığını söylemesi şudur: דצ״ך עד״ש באח״ב’nin ilk harfleri דע״ב, ikinci harfleri צד״א, kalan son harfleri כשח״ב oluşturur. Bu üç ad, bizi kurtardığı İsrail’in şifasına işaret eder. Böylece Mısır’ı vuran belaların içinde İsrail’in kurtuluşu ve şifası da vardır. Kutsal Olan, günlerimizde tez zamanda Mesihimizin gelişini, kurtuluşla ilgili meleklerle birlikte bize göstersin ve ‘Mısır’dan çıktığın günlerdeki gibi ona harikalar göstereceğim’ ayetini bizde gerçekleştirsin. Âmin, sonsuza dek, sela.