نامهٔ ربی شیمشون اوستروپولی — بررسی ده بلا

نامهٔ منسوب به ربی شیمشون اوستروپولی دربارهٔ اشارات و گماتریای مربوط به ده بلا و هگادا است. جوامع گوناگون پیش از پسح آن را مطالعه می‌کنند. این متن بررسی قبالایی است، نه دعایی نوشتهٔ خاخام امانوئل شاحار.

برای خواندنی سودمند، هگادای پسح را کنار نامه داشته باشید و بخش‌های مورد استناد را دنبال کنید: نشانه‌های ربی یهودا، شمار بلاها در مصر و دریا و گفته‌های ربی یوسی جلیلی، ربی الیعزر و ربی عقیوا. مسائل مبهم را شایسته است با آگاه به منابع و نسخه‌هایشان آموخت.

متن نامه

سلام بر خاخام‌های سرزمین که حصار برپا می‌کنند و در رخنه می‌ایستند. خداوند آنان را از نابودی و حکم سخت برهاند؛ همهٔ مقدسان روی زمین، هر یک به‌اندازهٔ تیزفهمی‌اش می‌پرسد و پاسخ می‌دهد. آمین، سلاه. در اصل موضوع، آری، یادش گرامی، در رسالهٔ «پلاوت رابوت»، باب «خروج از مصر»، فصل ۳، برگ ۴۲الف چنین نوشته است:

پیش‌تر به تو آگاهاندم که فرعون در مصر با این ده بلا به‌دست ۳۲۸۰ فرشتهٔ ویرانگر گماشته در سه آسمان ناپاکی زده شد: نخست שרע، دوم תמוך و سوم בישהא نام دارد. بر فراز آنان امیری به نام דלפקט و بر فراز همه امیری به نام תקא است. در آغاز از سوم ده، از چهارم شش و از نهم شش کم کن، چنان‌که نوشته است:

مصریان در مصر ده بلا و در دریا پنجاه بلا به نام שפ״ו که داوید پسر یشای به آن تمسک جست دیدند؛ آن نام گفت و زد. از جانب תק״ל، چهل بلا در مصر و دویست در دریا دیدند؛ نام گفت و زد. از جانب אשצ״ה، پنجاه در مصر و دویست‌وپنجاه در دریا دیدند. قدوس متبارک با همان که می‌زند تبعید را درمان می‌کند. نیاکان ما چه سرکشی، گناه و خیانتی کردند که در این کورهٔ آهنین بودند، تا به نام‌های דע״ב צד״א כשח״ב رهایی‌شان داد؟ تا اینجا سخن آری.

ای استادان و سروران من، مقدسان اسرائیل، این سخنان شگفت، بسته و مهرشده‌اند و کسی شرحشان نمی‌دهد. بزرگان اسرائیل از من توضیح سخن آری خواستند و نگفتم. از محبت فراوان به استادان، رازی را که در خواب و رؤیای شب بر من آشکار شد بیان می‌کنم. اکنون آن را به اشاره نزد مقام دانش شما می‌گشایم؛ باشد که خدای رحیم ببخشد.

توضیح این است:

وقتی آری نوشت فرعون در مصر به ده بلا زده شد، منظورش چنین بود:

اهل قبالای عملی گفته‌اند ۳۲۸۰ فرشتهٔ ویرانگر گماشته‌اند تا بدکاران را بزنند، در گهنوم کیفر دهند و از گناه پاک کنند. دربارهٔ آن آمده «زدن با مشت شرارت»؛ واژهٔ אגרף به ۳۲۸۰ اشاره دارد. فرعون بدکار نیز به‌دست آنان زده شد. من نویسنده می‌گویم این رازی شگفت است، وقتی چنین نوشته و شمارش شود: דם (خون)، צפרדע (قورباغه)، כנם (شپش)، ערב (انبوه جانوران)، דבר (وبا)، שחין (دمل)، ברד (تگرگ)، ארבה (ملخ)، חשך (تاریکی)، מכת בכורות (ضربت نخست‌زادگان).

این ده بلا، حرف‌به‌حرف همان‌گونه که نوشتم، جمعشان ۳۲۸۰ است، برابر فرشتگان ویرانگر گماشته بر پاک‌کردن بدکاران. تفسیری شگفت است که چشمی ندیده است.

حساب دقیق است وقتی כנם بدون یود، ערב بدون واو و חשך بدون واو نوشته شود: دقیقاً ۳۲۸۰ فرشتهٔ ویرانگر، نه کمتر و نه بیشتر. مقصود آری از «چنان‌که نوشته» همین است: مانند طومار تورات، نه کتاب‌های دعا و هگادا که واژه‌ها را کامل می‌نویسند. باید املای ناقص تورات باشد. ربی یهودا نیز تنها حروف آغازین דצ״ך עד״ש באח״ב را نوشت، چنان‌که ربی اسحاق ابرابنل نوشته و من پیش‌تر گفتم.

پس «از سوم ده کم کن» یعنی بلای سوم כנם یود ندارد؛ «از چهارم شش» یعنی ערב واو ندارد؛ و «از نهم شش» یعنی חשך نیز واو ندارد. «چنان‌که نوشته» اشاره به املای ناقص تورات دارد. این راز «این ده بلایی است که قدوس متبارک در مصر آورد» است: دقیقاً ۳۲۸۰ فرشتهٔ ویرانگر فرعون و مصریان را در مصر زدند.

آنان در سه آسمان به نام‌های שרע، תמוך وבישהא گماشته‌اند. اینجا نیز رازی بزرگ و شگفت است. ۳۲۸۰ گروهی که فرعون و مصریان را زدند، در این سه آسمان ناپاکی‌اند. نوشته رازی مهیب را آشکار می‌کند و راوی هگادا عبارت עשר מכות שהביא، یعنی «ده بلایی که آورد»، را قرار داده است: این سه واژه به سه آسمان و ۳۲۸۰ فرشتهٔ ویرانگر، برابر حساب ده بلا، اشاره دارند. حروف עש״ר همان שרע، حروف מכו״ת همان תמוך و حروف שהבי״א همان בישהא است. این آسمان‌ها دقیقاً ۳۲۸۰ فرشته دارند، برابر مجموع خون و قورباغه و دیگر بلاها. آنان فرعون و مصریان را زدند، زیرا برای زدن بدکاران و پاک‌کردن گناهشان گماشته‌اند. به‌دست آنان مصر را با این ده بلا زد؛ شگفتی بزرگی است.

سخن آری «بر فراز آنان امیر דלפקט است» یعنی این نام از המצרים، «مصریان»، می‌آید. سه آسمان عبارت‌اند از עשר מכות שהביא و سپس על המצרים، «بر مصریان». نام דלפקט از حروف پیش از حروف המצרים ساخته می‌شود؛ میم پایانی نشانهٔ جمع است و جزو ریشه نیست. راوی در «این ده بلایی است که قدوس بر مصریان در مصر آورد» به همین اشاره دارد: حروف پیش از حروف המצרים.

«بر فراز همه امیر תקא است» یعنی حروف آغازین ده بلا، דצ״ך עד״ש באח״ב، ارزش عددی תקא را دارند، برابر نام امیر و واژهٔ אשר. این راز آیهٔ «تا به پسر و نوه‌ات بگویی آنچه [אשר] در مصر کردم» است؛ دقیقاً אשר که عددش با תקא برابر است. آیات بسیار به این راز اشاره دارند، برابر حروف آغازین بلاها. در این موضوع رازهای شگفت داریم و «جلال خدا پنهان‌داشتن امر است».

آری نوشت שפו که داوید پسر یشای به آن تمسک جست، گفت و ده بلا در مصر و پنجاه در دریا زد؛ תקל چهل و دویست، و אשצה پنجاه و دویست‌وپنجاه. منظور راز مهیب اختلاف هگادا میان ربی یوسی جلیلی، ربی الیعزر و ربی عقیواست که هر یک می‌پرسند «از کجا می‌دانیم؟». نام שפ״ו و شمار ده و پنجاه به یوسی اشاره دارند، چون רבי יוסי הגלילי همین ارزش عددی را دارد. דוד בן ישי، داوید پسر یشای، نیز برابر שפו است؛ داوید از همین نام آمد. «سودی رازا» نیز می‌گوید یوسی جلیلی جرقه‌ای از داوید است. این نام آنان را زد. תק״ל و شمار چهل و دویست به רבי אליעזר، با همان ارزش، اشاره دارند؛ «ربی الیعزر می‌گوید» دقیقاً نام תקל است. אשצ״ה و پنجاه و دویست‌وپنجاه به רבי עקיבא اشاره دارند که با کولل، یعنی افزودن یک برای کل، برابر אשצ״ה است. این نام آن شمار بلا را گفت. پس שפ״ו תק״ל אשצ״ה به این سه تنّا اشاره دارند.

سلام بر خاخام‌های سرزمین، برپاکنندگان حصار و ایستادگان در رخنه. خداوند آنان را از نابودی و حکم سخت برهاند؛ همهٔ مقدسان زمین، هر یک به‌اندازهٔ تیزفهمی می‌پرسد و پاسخ می‌دهد.

רבי יוסי הגלילי برابر שפ״ו، רבי אליעזר برابر תק״ל و רבי עקיבא برابر אשצ״ה است. رازی شگفت و مهیب، راز رازها و نهان نهان‌هاست، چنان‌که به مقام دانش شما نوشتم. باشد که خدای رحیم گناه را ببخشد.

سخن آری که قدوس با آنچه می‌زند تبعید را درمان می‌کند و می‌پرسد گناه نیاکان چه بود، یعنی حروف آغازین ده بلا، דצ״ך עד״ש באח״ב، راز و دلیل فرود آنان به مصر را در خود دارند، چنان‌که نوشتم. با این بلاها آنان را زد و ما را شفا داد؛ ضربتی بزرگ، «این انگشت خداست». از خود ضربت، درمان اسرائیل آمد، زیرا قدوس آنان را رهانید.

«سرکشی آنان چه بود؟» یعنی این بلاها به گناه نیاکان که سبب فرود به مصر شد اشاره دارند. رازی شگفت و مهیب برای پاسخ به اشکالی که دانشوران شما مطرح کردند داریم. این نیز چنان‌که نوشتم روشن می‌شود: شگفتی‌های تورات مقدس و پاک او.

سخن آری که قدوس ما را با דע״ב צד״א כשח״ב رهانید، یعنی حروف نخست דצ״ך עד״ש באח״ב، نام דע״ב را می‌سازند؛ حروف دوم צד״א و حروف پایانی باقی‌مانده כשח״ב. این سه نام به درمان اسرائیل که با آن رهایی یافتیم اشاره دارند. پس همان بلاهای مصر، رهایی و درمان اسرائیل را در خود دارند. باشد که قدوس آمدن ماشیح ما را به‌زودی در روزگارمان، همراه فرشتگان رهایی، نشان دهد و در ما تحقق بخشد: «مانند روزهای خروجت از مصر، شگفتی‌ها به او نشان خواهم داد». آمین، جاودانه، سلاه.