Makaleler

Kabalist Haham Yitshak Kaduri’nin el yazmasının taraması; Kabalist Haham Emanuel Shahar’ın kütüphanesinin el yazmaları bölümünde incelemeye sunulmuştur.

El yazmalarında ve segula literatüründe ‘canlı gümüş’ (kesef hay) ifadesine, bazen de כ״ח kısaltmasına rastlanır. Bu, görünüşü ve hareketi eski dünyada büyük ilgi uyandıran cıva metalini belirtir. El yazması araştırmacısı için maddenin özellikleri, imgeler ve simgeler arasındaki ilişkiyi…

Ostropolili Rabbi Şimşon’a atfedilen mektup, on bela ve Hagada ile ilgili göndermeleri ve gematriayı ele alır. Çeşitli topluluklarda Pesah öncesinde incelenir. Haham Emanuel Shahar’ın yazdığı bir dua değil, Kabala inceleme metnidir.

Âdet kitapları ve erdemli kişilerin öyküleri, baskıcı fermanlar ve yabancı ordulara asker alma dönemlerinde beraha isteyen Yahudilere ilişkin anlatılar korumuştur. Bunların ardında beden güvenliği kaygısı, Tora öğrenimini sürdürme ve topluluk yaşamını koruma arzusu vardır. Okurken yalnızca sondaki şaşırtıcı…

Nazar, hahamlık literatüründe, topluluk âdetlerinde ve dua kitaplarında bilinen bir kavramdır. Gelenek, korunma ve merhamet dilemenin yanında insanı kendi bakışına da yöneltir: Başkasının iyiliğine seviniyor mu, kıskançlıktan sakınıyor mu ve başarısına saygı duyuyor mu? Ciddi inceleme bu iki…

Radin adı, Hafets Hayim olarak tanınan Rabbi Yisrael Meir HaKohen’in mirasıyla ilişkilidir. Pek çok öğrenci için bu yer, öğrenim evini, Tora’nın aktarılmasını ve ağzımızdan çıkan sözlerin sorumluluğunu hatırlatır. Bu mirasla ilgilenmek fiziksel bir yolculuk gerektirmez; açık bir kitapla…

Yahudi geleneği birçok toplulukta, farklı dillerde ve değişen yaşam koşullarında aktarılmıştır. Her aile geçmiş kuşaklardan aldığı bir ezgi, dua düzeni ve âdetler taşır. Bu bağ köklenme ve güven sağlayabilir; ancak farklı uygulamalara sahip kişileri küçümseyen bir duvara dönüşmemelidir.

Hida olarak tanınan Rabbi Hayim Yosef David Azulay, Yahudi hukuku, yorum, ahlak ve dua alanlarında geniş bir külliyat bırakmıştır. Adıyla ilişkilendirilen metinler, yaşamın birçok durumunda dua edenlere eşlik eder. Mirasını incelemek çok yönlü bir bakış sunar: duanın niyetlerine…

Kutsal Ari’nin adı Kabala öğretisinin derinliğiyle anılır; ancak mirasını incelemek gizli kavramlarla sınırlı değildir. Yaşamına ve uygulamalarına ilişkin anlatılar herkesi ilgilendiren ilkeleri de ortaya koyar: mitsvaları yerine getirirken sevinç ve Tora öğreniminde sürekli emek. Bunlar sırların yanında önemsiz…

Ester’in öyküsü, kurtuluşun başlangıçta görünmediği bir durumu ve insanların bu gizlilik içinde bile harekete geçme sorumluluğunu anlatır. Oruç, dua ve toplumun bir araya gelmesi, Megila’daki olayların arka planını oluşturur. Bu hatırada Ester Orucu merhamet dileme zamanı, Purim ise…

Hagada’da belalar sayılırken birçok toplulukta kadehten az miktarda şarap çıkarılır. Bu küçük eylem, âdet kitaplarında, Yahudi hukukunda ve Kabala literatüründe farklı biçimlerde yorumlanmıştır. Onu doğru anlamak için Hagada düzenindeki âdet ile şarap damlalarına sonradan bağlanan hikâyeler ayırt edilmelidir.

Evden ayrılmak insanı yolun belirsizliğiyle karşı karşıya getirir. Bu nedenle yolculuk, duada ve âdetler literatüründe özel bir yer edinmiştir. Yolcu gideceği yere sağ salim varmayı ve evine yine esenlikle dönmeyi diler. Bu dilek, yolculuk iyi planlanmış olsa da…

Ailenin geçiminin tarlaya bağlı olduğu bir dünyada, ürünün zarar görmesi toplum yaşamı için gerçek bir tehlikeydi. Bir çekirge sürüsü bütün bir mevsimin emeğini tehdit edebilirdi. Yahudiler, tahılı kurtarma çabalarının yanı sıra dua ediyor ve merhamet diliyorlardı. Yemen bilgelerinden…

Önemli bir eşya kaybolduğunda tekrarlanan arama, stres ve suçlama döngüsüne girmek kolaydır. Yahudi geleneğinde kayıp eşya bulmayla ilgili dualar ve âdetler korunmuştur. Yardım umudunu ifade ederler; ancak ilk adım durmak, sakinleşmek ve bulunduğumuz yerleri düzenli biçimde yeniden gözden…

Manevi öğüt arayan kişi bazen derin bir soru, zorluk veya değişim isteği taşır. Tam da bu nedenle görüşme saygı, dinleme ve açıklığa dayanmalıdır. Güven, etkileyici unvandan veya her şeyi bilme vaadinden doğmaz; kişiye, sorusuna ve bilginin sınırlarına yaklaşım…

Rüya, kişi uyandıktan sonra bile derin iz bırakabilir. Uykuda görülen bir görüntü, söz veya karşılaşma sevinç, özlem ya da kaygı uyandırabilir. Yahudi geleneği bu sorulara yer verir, ancak her rüya için tek ve basit bir yaklaşım sunmaz. Rüyaların…

Ad vermek, sevgi, hatıra ve umudun buluştuğu andır. Anne baba, çocuklarına yaşamı boyunca eşlik edecek, iyi anlam taşıyacak, aileye ve geleneğe bağlayacak bir ad vermek ister. Heyecanın yanında sorular doğabilir: Bir akrabanın adı mı verilmeli, gelenekler farklıysa ne…

Şabat öncesi saatler yemek, temizlik, ev düzeni ve son ayrıntılarla dolabilir. Her şeyin hazır olması isteği gerilim yaratabilir. Ahlak kitapları hazırlığın yalnız sofradakiler değil, ev halkının çevresinde oturduğu ortam olduğunu hatırlatır.

Şavuot gecesi Tora çevresinde toplanma zamanıdır. Birçok cemaat öğrenmeyle ve Tora’yı almakla bağını yenilemek için bu gece çalışır. Kabala geleneğinde gecenin özel yeri vardır: öğrenme, kutsallığın süsü ve bayrama iç hazırlık olarak anlatılır.

Tu Bişvat sederi, toprağın meyvelerini yaratılışın bolluğuna şükürle bağlar. Çok yönlü bu geleneğin Kabala’da özel yeri vardır. Sofrada sıradan yemek düşünmeye dönüşebilir: Bize ne verildi, onu nasıl kullanıyoruz, hangi iyi niteliği geliştirebiliriz?

Yom Kipur’un kutsallığı segulaların çokluğuyla değil, tövbenin derinliğiyle ölçülür. İç değerlendirme, af dileme ve Yaratıcı’yla bağı yenileme günüdür. Kabala geleneği günün âdetlerine niyet katmanı ekler, ama sade temeli kaldırmaz: pişman bir kalp, davranış sorumluluğu ve içten değişme isteği.

Öğrenciler öğretmenlerine ‘Neyle uzun ömre eriştin?’ diye sorduklarında cevaplar çoğu kez karakter ve gündelik davranışla ilgiliydi. Merkezde yalnız nadir bir eylem veya yücelme anı değil; insanın evde konuşması, arkadaşına saygısı ve öğrenim evindeki davranışı vardı. Böylece yaşamı bereket…

Tövbe günleri insanı yaşamın özüne dönmeye çağırır: davranışlarını incelemek, ilişkilerini onarmak ve Yaratıcı’ya açık kalple yönelmek. ‘RAB ışığım ve kurtuluşumdur’ diye başlayan 27. Mezmur birçok cemaatin geleneğinde özel yer tutar. Korku ve sıkıntıyı yok saymaz; onlarla iman ve…

Anahtar biçimli hala, geçim dileğiyle bağlantılı bilinen geleneklerdendir. Uygulayan cemaatler onu Pesah’tan sonraki Şabat için hazırlar. Anahtar kapıların açılmasını düşündürür; ancak anlamı biçimden geniştir: evin ekmeğini dua, hatırlama ve şükürle birleştirir.